Çocuğun ayak genişliği nasıl ölçülür, barefoot ayakkabıda neden önemlidir?
Çocuğun ayak genişliğini evde kitap ve cetvelle doğru ölçmeyi ve sonucu barefoot ayakkabının iç genişliğiyle kıyaslamayı adım adım anlatıyoruz.
Çocuk ayak genişliği ölçme işi evde beş dakika sürer. Çocuğunuz kâğıdın üstünde ayakta dursun ve ağırlığını iki ayağına eşit versin. Sonra ayağın en geniş yerini, yani başparmak kökü ile serçe parmak kökü arasını ölçün. İki ayağı da ölçün ve geniş çıkanı esas alın. Barefoot ayakkabıda bu sayı önemlidir, çünkü parmaklar ancak geniş bir burunda serbest kalır.
Ayağın genişliği tam olarak nereden ölçülür?
Ayağın en geniş yeri ön kısmıdır. Başparmağın kökünde iç tarafta bir yumru, serçe parmağın kökünde de dış tarafta bir yumru vardır. Genişlik, bu iki yumrunun dış uçları arasıdır.
Araştırmacılar da genişliği bu iki nokta arasından ölçebiliyor. Örneğin Güney Afrika’da 6–16 yaş arası yaklaşık 700 çocuğun ayağına bakan bir çalışma bu yolu izledi.
Parmak uçlarına ya da topuğa bakmayın, çünkü topuk dardır ve parmaklar oynar. Doğru sayıyı ön ayaktaki bu geniş bant verir.
Çocuk ayak genişliği ölçme evde nasıl yapılır?
Gerekenler şunlar: bir A4 kâğıt, kalem, cetvel ve iki kalın kitap ya da iki küçük kutu.
- Zemini hazırlayın. Kâğıdı halıya değil, sert bir zemine koyun ve kısa kenarını duvara dayayın.
- Ayakları hazırlayın. Çocuk çıplak ayak olsun. Çocuk hep kalın çorap giyiyorsa o çorapla da bir kez ölçün.
- Ayakta durdurun. Çocuğun topuğu duvara değsin, dizleri düz olsun ve karşıya baksın. İki ayağına eşit bassın, oturarak ölçmeyin.
- Kitapları koyun. Kitapları ayağın iki yanına dik koyun. Biri başparmak kökündeki yumruya, öbürü serçe parmak kökündeki yumruya hafifçe değsin ama ayağı sıkmasın.
- Ölçün. Kitapların iç kenarları arasını cetvelle ölçün ve sonucu milimetre olarak yazın.
- Tekrar edin. Kitapları alıp aynı ölçümü bir kez daha yapın. İki sonuç arasında 1–2 mm’den fazla fark varsa üçüncü kez ölçün.
- Öbür ayağa geçin. Aynı adımları diğer ayakta yapın ve iki sayıdan büyük olanı not edin.
Kitap yöntemi, ayağın çevresini kalemle çizmekten daha nettir, çünkü kalem eğilirse çizgi ayaktan geniş çıkar. Çizecekseniz kalemi kâğıda dik tutun ve ucunu ayağa yaslayın.
Küçük çocuk yerinde durmuyorsa ölçümü oyuna çevirin. Birkaç saniyelik bir “heykel oyunu” ya da sevdiği bir şarkı yeter. Ölçüm bozuk çıktıysa ısrar etmeyin ve başka bir saatte yeniden deneyin.
Neden ayakta ve iki ayaktan ölçmeli?
Çocuk ayağına bastığında ön ayak biraz yayılır. Polonya’da 6 yaşındaki 100 çocuğa bakan bir çalışma, ayakkabıda bırakılan genişlik payını bu yayılma için gereken boşluk olarak tanımlıyor. Oturan çocukta ayak yük taşımaz ve bu yayılma görülmez, o yüzden ayakta ölçün. Bu yazıda andığımız iki büyük çalışma da çocukları ayaktayken ölçtü.
İki ayak her zaman aynı genişlikte değildir. Polonya’da 3 yaşındaki 800 çocuğa bakan bir çalışmada sağ ve sol ayağın boyu aynıydı, ama sol ayak biraz daha genişti. Yani tek ayağı ölçmek yetmez. Seçimi her zaman geniş ayağa göre yapın.
Ayak genişliği barefoot ayakkabıda neden önemlidir?
Barefoot ayakkabıda amaç, parmakların içeride rahatça açılması. Bunun için burun, ayağın en geniş yerinden dar olmamalı. Taban ne kadar ince ve esnek olursa olsun, dar bir burun bu amacı bozar. Geniş burnun neden önemli olduğunu geniş burunlu çocuk ayakkabısı yazımızda ayrıca anlattık.
Genişliği ölçmenin dört nedeni var:
- Numara genişliği söylemez. Numara tabloları ayak boyuna göre hazırlanır. Güney Afrika’daki çalışmada satıştaki okul ayakkabılarında pek çok boy seçeneği vardı, ama genişlik seçeneği yoktu.
- Aynı numara, farklı genişlik. Aynı çalışmada aynı numaradaki okul ayakkabısı markadan markaya farklı boy ve genişlikte çıktı.
- Aynı yaşta bile ayaklar çok farklı. Polonya’da 6 yaşındaki çocuklarda ayak genişliği 6 ile 8 cm arasıydı. Yani aynı yaştaki iki çocuk arasında 2 cm fark olabilir.
- Genişlik, boyla aynı hızda artmıyor. 3 yaşındaki çocuklarda ayak uzarken genişlik daha yavaş arttı ve bu artış kızlarla erkeklerde farklıydı. Ayak uzadı diye genişliğin de aynı oranda arttığını düşünmeyin.
Bir not daha: Çıplak ayakla çok vakit geçiren çocuklarda ön ayak daha geniş olabilir. Araştırmacılara göre hep yalınayak yaşayan toplulukların ön ayağı, ayakkabı giyenlerden daha geniştir. Güney Afrika’da çoğu yalınayak gezen çocuklarda satıştaki okul ayakkabısı 100 çocuktan 98’ine dar geldi. Bu sonuç, o çalışmanın kullandığı 10 mm’lik paya göredir. Çocuğunuz evde ve bahçede hep yalınayak geziyorsa ayağı geniş olabilir, bu da ölçmeyi daha önemli kılar.
Ölçtüğünüz genişlik ayakkabıya uyuyor mu, nasıl anlarsınız?
Bu sayı tek başına bir şey söylemez, onu ayakkabı içiyle kıyaslayın. Bunun iki yolu var.
İç taban testi. Ayakkabı iç tabanı çıkıyorsa çıkarın, yere koyun ve çocuğu üstüne bastırın. Ağırlık verince ayak, tabanın kenarından taşmamalı. Özellikle başparmak ve serçe parmak köklerine bakın.
Marka tablosu. Bazı barefoot markaları her numara için iç boyu ve iç genişliği milimetre olarak verir. Ölçtüğünüz sayıyı bu iç genişlikle kıyaslayın. İç genişlik ayaktan küçükse o model dar gelir.
Ne kadar pay kalması gerektiği konusunda çalışmalar aynı sayıyı kullanmıyor. Şu tablo iki çalışmanın ölçütünü gösteriyor:
| Çalışma | Neye bakıldı? | Uygun sayılan pay |
|---|---|---|
| Polonya, 6 yaş, kreş ayakkabısı | Ayakkabının içinde kalan boşluk | Ayaktan 1–3 mm geniş |
| Güney Afrika, 6–16 yaş, okul ayakkabısı | Ayakkabının dıştan genişliği | Ayaktan 10 mm geniş |
Güney Afrika’daki çalışma ayakkabıyı dıştan ölçtü. Yani 10 mm’nin bir kısmı ayakkabının kendi malzemesidir. İki sayı bu yüzden de birebir kıyaslanamaz. Tek bir “doğru pay” sayısına takılmayın. Pratik kural şu: ayakkabı içi, ayakta ölçtüğünüz genişlikten dar olmamalı ve parmaklar yanlara rahatça açılmalı.
İç tabanda gördüğünüz şu anlama gelebilir:
| İç tabanda ne görüyorsunuz? | Ne anlama gelebilir? | Ne yapmalı? |
|---|---|---|
| Ayak kenardan taşıyor | Ayakkabı dar | Daha geniş bir model arayın |
| Ayak sığıyor, kenarlarda az boşluk var | Genişlik uygun | Ayakta deneyip yürütün |
| Her yanda bol boşluk var, ayak kayıyor | Fazla geniş olabilir | Bağcık ya da cırtla ayarlayın |
Fazla genişliği de göz ardı etmeyin. Polonya’daki çalışmada dar ayakkabı azdı, fazla bol ve fazla uzun ayakkabı ise daha sıktı. Çalışmayı yapanlara göre bunun bir nedeni, “uzun gitsin” diye büyük almak olabilir. Yazarlar, önceki araştırmalara dayanarak fazla bol ayakkabının yürürken dengeyi bozabileceğini de hatırlatıyor.
Son adım her zaman ayakta denemedir. Giyili ayakkabıda parmak ucu ve yan kontrolü için barefoot ayakkabı uyum kontrolü yazımıza bakın.
Geniş ayak için büyük numara almak çözüm müdür?
Çoğu zaman değildir, çünkü büyük numara asıl olarak boyu uzatır. Ayak içeride öne kayabilir ve parmak ucunda gereğinden fazla boşluk kalır. Güney Afrika’daki çalışmayı yapanlara göre de çocuklar, dar ayakkabı sorununu daha uzun bir numara alarak çözmeye çalışmış olabilir.
Önce uzunluğu doğru seçin, sonra genişliği yeten bir model arayın. Parmak ucunda ne kadar boşluk kalmalı sorusunu barefoot ayakkabı kaç numara büyük alınmalı yazımızda cevapladık.
Ölçerken en sık yapılan hatalar nelerdir?
Bu hatalar sonucu birkaç milimetre değiştirir ve barefoot ayakkabıda bu birkaç milimetre önemlidir.
- Çocuğu otururken ölçmek
- Yalnızca bir ayağı ölçmek
- Kalemi eğik tutup çizgiyi geniş çizmek
- Halı ya da yumuşak bir zeminde ölçmek
- Sadece numaraya bakıp genişliği hiç sormamak
- Eski ölçüyle yeni ayakkabı almak
Kısa kontrol listesi: ayakta, iki ayak, iki kez ölçüm, milimetre olarak not ve iç tabanla kıyas. Diğer seçim ölçütleri için çocuk barefoot ayakkabı seçimi yazımıza göz atın.
Sık sorulan sorular
Ayak genişliği ile ayak çevresi aynı şey mi?
Hayır. Genişlik, tabandaki en geniş iki nokta arasındaki düz mesafedir. Çevre ise ayağın en geniş yerini mezurayla saran ölçüdür ve ayağın ne kadar dolgun olduğunu da gösterir. Bu yazıdaki yöntem genişliği ölçer.
Cetvel yerine şerit metre kullanabilir miyim?
Evet. Kitapların iç kenarları arasını şerit metreyi gergin tutarak ölçün. Şerit metre bükülürse sonuç olduğundan geniş çıkar.
Kaynaklar
- Impact of length and width of footwear on foot structure of preschool-aged children — PeerJ, 2022
- Are habitually barefoot children compelled to wear ill-fitting school shoes? A cross-sectional study — BMC Pediatrics, 2022
- Variability of foot growth in width in relation to length among 3-year-old girls and boys — Acta of Bioengineering and Biomechanics (PubMed), 2023